Dni tygodnia po francusku: cała siódemka z wymową

Dni tygodnia po francusku, po kolei

Francuskie kalendarze zaczynają tydzień od poniedziałku, więc lista biegnie od lundi do dimanche. Poniżej pełna tabela: zapis, podpowiedź wymowy pisana po polsku i pochodzenie każdej nazwy.

Jak czytać tę drugą kolumnę: WIELKIE LITERY to sylaba, na którą pada akcent, ą i ę to samogłoski nosowe (bez żadnego n po nich), ö to dźwięk pośredni między e a o, wymawiany z zaokrąglonymi wargami, a ż to twoje zwykłe ż z żaby.

Zobacz wzór w pisowni: sześć z siedmiu dni kończy się na -di, czyli po prostu na dawnym słowie oznaczającym dzień, z łacińskiego dies. Tylko dimanche wyłamuje się z szeregu i chowa swój dzień na początku zamiast na końcu. Za chwilę wyjaśnimy dlaczego.

A teraz przeczytaj całą listę na głos, po kolei, trzy razy: lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche. Dokładnie tak uczą się jej francuskie dzieci, a sam rytm odwala za ciebie połowę roboty.

Jak wymawiać dni tygodnia po francusku?

Francuski zapis wygląda groźniej, niż brzmi. Cztery rzeczy potykają Polaków, a kiedy je opanujesz, wszystkie siedem dni wskakuje na swoje miejsce.

• Dwa dźwięki dostajesz gratis. Francuskie j w jeudi to dokładnie twoje ż z żaby: ciągły szum, nigdy dż. A końcowe -che w dimanche to zwykłe sz. Polak trafia w oba za pierwszym razem, bez ćwiczeń.
• Akcent siedzi na samym końcu. Po polsku ciężar pada na przedostatnią sylabę, po francusku zawsze na ostatnią: lun-DI, mar-DI, jeu-DI. To jedyny nawyk, który ta siódemka każe naprawdę przestawić — i to lekko, bo francuski akcent jest delikatny, a nie wbijany młotkiem.
• Francuskie r nie ma nic wspólnego z twoim r. W mardi, mercredi i vendredi r powstaje z tyłu gardła, bliżej dźwięcznego h z herbaty niż czubka języka. Nie stukaj językiem. Na początek wystarczy mar-DI, a i tak cię zrozumieją.
• Samogłoski nosowe już masz, ale z haczykiem. un w lundi, en w vendredi i an w dimanche idą przez nos, tak jak polskie ą i ę. Haczyk jest taki, że Polacy dokleją po nich spółgłoskę i mówią wienc zamiast więc albo ksionżka zamiast książka. Po francusku nosówka zostaje sama: po lę- nie ma żadnego n.

Jeden skrót na koniec: ciche e w mercredi, vendredi i samedi w normalnej mowie zwyczajnie znika, więc mercredi brzmi bardziej jak mer-kre-DI, a samedi jak sam-DI. Jeśli któryś dźwięk wciąż się chwieje, nie przejmuj się. Nikt nie trafia we francuskie r pierwszego dnia, a zrozumiały będziesz dużo wcześniej. Jeśli szukasz czegoś, co ćwiczy dźwięk, a nie pisownię, porównujemy dziesięć propozycji w tekście o najlepszych aplikacjach do nauki francuskiego.

Trzy reguły, które robią z francuskich dni bułkę z masłem

Trzy drobne zasady załatwiają prawie wszystko, co będziesz robić z francuskimi dniami — i każda z nich jest prezentem dla Polaka.

Każdy dzień jest rodzaju męskiego. Wszystkie siedem bierze le w liczbie pojedynczej: le lundi, le mardi, le samedi. Po polsku żonglujesz trzema rodzajami (poniedziałek jest męski, środa żeńska, niedziela żeńska), po francusku ta troska po prostu znika. W liczbie mnogiej dokładasz les i końcówkę -s: les lundis, les dimanches.

Dni pisze się małą literą. Angielski stawia Monday, Tuesday i Friday wielką literą. Francuski nie, i polski też nie — więc ten punkt kosztuje cię zero wysiłku. Pisz lundi, mardi, vendredi małą literą wszędzie poza początkiem zdania, dokładnie tak, jak piszesz poniedziałek. Ta sama zasada obowiązuje nazwy miesięcy. Jedyne, przed czym warto się pilnować, to odruch przeniesiony z angielskiego.

Liczba mnoga niemal nic nie zmienia. Sześć dni kończy się już na samogłoskę plus -i, więc w tych rzadkich chwilach, gdy potrzebujesz liczby mnogiej, dokładasz samo -s: les mardis, les jeudis. Żadnych siedmiu przypadków, żadnej wymiany tematu. Najczęściej i tak użyjesz liczby pojedynczej z le — a to prowadzi nas prosto do jedynej reguły, którą początkujący naprawdę mylą.

lundi kontra le lundi: reguła, na której wykłada się każdy początkujący

Tu jest pułapka. Po polsku mówisz w poniedziałek, więc szukasz francuskiego odpowiednika w i sięgasz po en albo sur. Francuski nie używa żadnego z nich. Całą robotę wykonuje rodzajnik, a to, czy go dodasz, zmienia sens zdania.

• lundi bez rodzajnika to ten najbliższy, konkretny dzień. On se voit lundi. (Widzimy się w poniedziałek, w ten poniedziałek.)
• le lundi z rodzajnikiem to każdy poniedziałek, nawyk. Le musée est fermé le lundi. (Muzeum jest zamknięte w poniedziałki.)

Czyli le lundi to nie ten poniedziałek. To w poniedziałki, tydzień po tygodniu. Je déteste le lundi znaczy nienawidzę poniedziałków, wszystkich. Chcesz to jeszcze podkreślić? Powiedz tous les lundis (w każdy poniedziałek).

Dla polskiego ucha najprościej zapamiętać to tak: francuska liczba pojedyncza z rodzajnikiem odpowiada twojej liczbie mnogiej. Le lundi to w poniedziałki, a nie w ten poniedziałek.

Jeszcze jeden układ wchodzi od razu. Kiedy po prostu mówisz, jaki jest dzień, używając c'est albo on est, rodzajnik znika: Aujourd'hui, c'est mardi. On est mardi. Nigdy on est le mardi. Rodzajnik dla nawyku, goły dzień dla daty, żadnego rodzajnika po jest. Ta trójka obsłuży prawie każde zdanie o dniach, jakie zbudujesz w tym roku.

Jak zapytać po francusku, jaki jest dzień

Czas puścić te siedem słów w ruch. Są dwa codzienne sposoby pytania, jeden odrobinę bardziej oficjalny od drugiego.

• Quel jour sommes-nous ? (kel żur som-NU) to wersja podręcznikowa, dosłownie jakim dniem jesteśmy.
• On est quel jour ? (on e kel żur) to wersja swobodna, ta, którą usłyszysz wśród znajomych.

Odpowiedzi są krótkie i bez rodzajnika, dokładnie tak, jak obiecywała poprzednia reguła:

• Nous sommes jeudi. / On est jeudi. = Jest czwartek.
• Aujourd'hui, c'est vendredi. = Dziś jest piątek.
• Demain, c'est samedi. = Jutro jest sobota.
• Hier, c'était dimanche. = Wczoraj była niedziela.

Uzupełnij tydzień o kilka słów, po które będziesz sięgać bez przerwy.

Dwie uwagi. Francuzi wzięli le week-end prosto z angielskiego, a francuskojęzyczni Kanadyjczycy w Québecu wolą la fin de semaine (dosłownie koniec tygodnia). I jeszcze aujourd'hui: wygląda strasznie, a to tylko trzy spokojne uderzenia, o-żur-DUI.

Jak skraca się dni tygodnia po francusku?

Kalendarze i terminarze idą po najprostszej linii: trzy pierwsze litery każdego dnia. Zobaczysz lun., mar., mer., jeu., ven., sam. i dim., zawsze zaczynając tydzień od poniedziałku. Zauważ mer. dla mercredi, bez żadnej dodatkowej litery. Polski robi to nierówno (pon., wt., śr., czw., pt., sob., niedz.), francuski po prostu ucina każde słowo do trzech liter.

Jak zapamiętać dni tygodnia po francusku

Oto skrót, dzięki któremu kolejność sama się utrwala: pierwsze pięć dni nosi imiona planet i rzymskich bogów, którzy za nimi stoją, a angielski po cichu używa dokładnie tego samego systemu, tyle że z bogami nordyckimi. Poznaj tę historię raz, a sekwencja zacznie się recytować sama.

Tu jest różnica, która działa na twoją korzyść. Polski tydzień jest policzony, a nie nazwany: wtorek to dawny wtóry, czwartek czwarty, piątek piąty, środa to środek tygodnia, a poniedziałek to dzień po niedzieli. Francuski tydzień jest nazwany po niebie. To dwa zupełnie różne pomysły na tydzień, więc pierwszych pięć dni musisz przyswoić od zera — ale za to dostajesz jeden dzień całkiem gratis. Sobota i samedi to ten sam wyraz: oba wracają do hebrajskiego szabat przez grekę i łacińskie sabbatum. Jeśli zapamiętasz tylko jedno powiązanie, niech to będzie właśnie to.

Weekend to miejsce, w którym francuski zostawia planety i przechodzi do religii. Samedi pochodzi od sabbatum, czyli szabatu. Dimanche pochodzi od dies Dominicus, po łacinie dzień Pański, i to jedyny dzień, który nosi swój dzień z przodu zamiast końcówki -di. Dlatego wygląda na odmieńca: bo nim jest.

Hiszpański działa na dokładnie tej samej planetarnej logice, więc jeśli znasz już dni tygodnia po hiszpańsku, lundi i lunes czy mardi i martes będą brzmieć jak kuzyni, bo nimi są. A Mardi Gras działa w obie strony: jeśli pamiętasz tłusty wtorek, masz już mardi zaklepane.

Twoja mnemotechniczna wyliczanka na kolejność brzmi więc: Księżyc, Mars, Merkury, Jowisz, Wenus, a potem szabat i dzień Pański. Pięć planet i święty weekend. Każde powiązanie możesz prześledzić samodzielnie w Wikisłowniku albo w haśle Wikipedii o nazwach dni tygodnia (oba po angielsku).

Dni tygodnia po francusku w akcji

Reguły siadają dopiero wtedy, gdy widzisz je przy pracy. Przeczytaj te zdania na głos i wychwyć trzy nawyki: mała litera, le dla rutyny, brak rodzajnika po c'est.

Ukrył się tam jeden bardzo poręczny schemat: du lundi au vendredi (od poniedziałku do piątku) łączy du z au i wyrzuca wszystkie drobne słówka. Użyj go z dowolną parą dni: du mardi au samedi, du jeudi au dimanche.

I to są dni tygodnia po francusku: siedem słów pisanych małą literą, jedna reguła rodzajnika i pięć planet, które biorą na siebie ciężar zapamiętywania. Dziś wieczorem, przed snem, zrób dwie rzeczy na głos. Powiedz, jaki dzień jest jutro (Demain, c'est...), a potem ułóż jedno prawdziwe zdanie o swoim tygodniu, na przykład Le mardi, je fais du sport. Siedem słów to uczciwy początek, a jeśli zastanawiasz się, jak daleko zaprowadzi cię słownictwo, zajrzyj do tekstu o tym, ile słów potrzeba do płynności. Kiedy przyjdzie ochota na więcej, wszystkie darmowe lekcje czekają na stronie o francuskim.