Waluta po portugalsku: reais, centavos i jak za wszystko zapłacić

Waluta po portugalsku: real, reais i centavos

Jedna sztuka to um real. Dwie i więcej to dois reais. Ta liczba mnoga zaskakuje niemal każdego, bo po polsku odruchowo powiedzielibyśmy "reale". Portugalski zamienia końcowe -l na -is: real staje się reais, dokładnie tak jak animal staje się animais.

Zacznij od sześciu słów, które niosą cały temat.

Real to nie angielskie "real"

Poćwicz to na głos. Słowo ma dwie sylaby, akcent pada na drugą, a końcowe L zamienia się w Ł, dokładnie w to nasze polskie ł. Wikipedia podaje brazylijską wymowę real brasileiro jako [ʁeˈaw], czyli mówisz mniej więcej « he-AŁ », a początkowe r wychodzi gardłowo, blisko polskiego ch.

Liczba mnoga reais to [ʁeˈajs], czyli mniej więcej « he-AJS ». W Rio końcowe s brzmi jak sz, więc słyszysz raczej « he-AJSZ ». Obie wersje są poprawne.

Szczegóły zapisu

Symbol R$ stoi przed liczbą, ze spacją: R$ 20,00. Kod bankowy, który zobaczysz w aplikacjach, to BRL. Real jest brazylijskim pieniądzem od 1 lipca 1994 roku i emituje go Banco Central do Brasil.

Banknoty to R$ 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 200. Monety mają nominały 5, 10, 25 i 50 centavos plus moneta 1 real. Kursy zmieniają się codziennie, więc sprawdzaj przelicznik banku centralnego, a nie liczbę we wpisie na blogu.

Jakiej waluty używa każdy kraj portugalskojęzyczny?

Realem płaci tylko Brazylia. Portugalski jest językiem urzędowym w dziewięciu krajach, a razem mają one osiem różnych walut.

Cztery pozycje zasługują na przypis:

• Portugalia wycofała escudo. Banknoty i monety euro weszły do obiegu 1 stycznia 2002 roku, po kursie 200,482 escudo za euro.
• Republika Zielonego Przylądka stawia znak waluty tam, gdzie spodziewasz się przecinka dziesiętnego: 20$00 znaczy dwadzieścia escudo.
• Timor Wschodni używa dolarów amerykańskich, ale bije własne monety centavo.
• Makau nie jest krajem. To chiński specjalny region administracyjny, w którym portugalski pozostaje językiem urzędowym, a tamtejsza pataca dzieli się na 100 avos.

Nazwa podjednostki też się zmienia. Brazylia, Mozambik i Republika Zielonego Przylądka liczą w centavos; Angola oraz Wyspy Świętego Tomasza i Książęca liczą w cêntimos. Gwinea Bissau i Gwinea Równikowa używają dwóch franków CFA, które dzielą nazwę i sztywny kurs wobec euro, ale nie kod ISO.

Pieniądze i waluta po portugalsku: podstawowe słownictwo

Wszystko poniżej to portugalski brazylijski, czyli odmiana, na którą podróżni trafiają najczęściej. Jeśli to twoje pierwsze słowa, lekcja 100 portugalskich słów na start ładnie się z tą łączy.

Dwie pułapki warte zaznaczenia

Caixa zmienia znaczenie razem z rodzajnikiem. A caixa (rodzaj żeński) to pudełko. O caixa (rodzaj męski) to kasa, stanowisko kasowe albo osoba, która przy nim pracuje. Słownik Priberam podaje to ostatnie znaczenie jako dwurodzajowe, więc kobieta przy kasie też może być a caixa. Zaufaj kontekstowi: jeśli stoi przed tym kolejka, to kasa.

Moeda pracuje na dwa etaty. To jednocześnie moneta w twojej dłoni i waluta narodowa: uma moeda caiu znaczy "upadła moneta", a a moeda brasileira to "waluta brazylijska".

Wybierasz się jednak do Portugalii? Brazylijczycy zmiękczają di- w "dżi", więc dinheiro brzmi u nich « dżi-NIEJ-ru ». W Portugalii zostaje « di-NIEJ-ru ».

Jak zapytać po portugalsku, ile coś kosztuje?

Quanto custa? (« KŁAN-tu KUS-ta ») znaczy "ile to kosztuje?". Quanto é? (« KŁAN-tu E ») to krótsze i cieplejsze "ile to?", i właśnie to usłyszysz w sklepach najczęściej. Oba działają wszędzie w świecie portugalskojęzycznym.

Trzy nawyki sprawiają, że brzmi to naturalnie, a nie jak zdanie z rozmówek.

Brazylijczycy bez przerwy opuszczają você, więc Aceita cartão? to dosłownie "przyjmuje kartę?" i jest już kompletnym, uprzejmym pytaniem. Está skraca się w mowie do tá, więc realnie usłyszysz Tá caro (« ta KA-ru »). I spokojnie, można pokazywać palcem: Quanto custa este? (« KŁAN-tu KUS-ta ES-czi ») znaczy "ile kosztuje ten?". Dorzuć obrigado albo obrigada i sprawa załatwiona.

Jak wypowiadać ceny po portugalsku brazylijskim

Najpierw odczytaj metkę. Brazylia stawia przecinek przed częścią dziesiętną, a kropkę w tysiącach. Przecinek już znasz z polskiego, więc połowa roboty odpada z marszu; nowa jest tylko ta kropka, bo my w tysiącach zostawiamy spację (1 000). Czyli R$ 1.250,90 to tysiąc dwieście pięćdziesiąt reais i dziewięćdziesiąt centavos, a nie jeden real z drobnymi. Portugalia zapisuje liczby tak samo, więc nawyk działa w obie strony.

Schemat nigdy się nie zmienia: [liczba] reais + e + [liczba] centavos. Tylko R$ 1,00 bierze liczbę pojedynczą um real. Wszystko od dwóch w górę to reais.

W sklepie rzadko usłyszysz pełną wersję. Sprzedawcy ją skracają, bo obie jednostki i tak wynikają z kontekstu: R$ 15,50 staje się "quinze e cinquenta", a R$ 3,99 staje się "três e noventa e nove". Kiedy w barze z sokami ktoś rzuci w ciebie samą liczbą, to właśnie się wydarzyło.

Jeszcze jedna konwencja: witryny sklepowe często reklamują ratę zamiast całej kwoty. "10x de R$ 89,90" czyta się dez vezes de oitenta e nove reais e noventa centavos, czyli dziesięć rat miesięcznych. Ten zwyczaj zasługuje na osobną sekcję.

Płacenie w Brazylii: Pix, karty i pytanie o raty

Pix jest dziś domyślny

Pix to brazylijski system płatności natychmiastowych, prowadzony przez Banco Central do Brasil i działający od listopada 2020 roku. Przelewy księgują się w kilka sekund o dowolnej porze i są dla osób prywatnych bezpłatne. Skanujesz kod QR albo wysyłasz pieniądze na chave Pix (« SZA-wi piks »), czyli klucz Pix: numer telefonu, e-mail lub numer podatkowy. Pix wyprzedził już i gotówkę, i karty jako najczęściej używana metoda płatności w kraju, więc "Aceita Pix?" jest dziś tak samo zwyczajnym pytaniem jak "Aceita cartão?".

Haczyk dla odwiedzających: zwykły klucz Pix jest powiązany z brazylijskim numerem podatkowym (CPF) i brazylijskim kontem bankowym, więc większość osób na krótkim wyjeździe po prostu go nie założy. Karty działają niemal wszędzie, ale kiosk na plaży albo stragan na targu może przyjmować wyłącznie Pix lub gotówkę, więc miej przy sobie kilka banknotów.

"À vista ou parcelado?"

Pytanie, które zawiesza obcokrajowców przy kasie. Znaczy "w całości czy na raty?" i jest szczerze brazylijskie: sklepy rutynowo rozkładają zakup kartą na miesięczne raty, często sem juros (« seng ŻU-rus »), czyli bez odsetek.

Odpowiedz parcelado, a usłyszysz dopytanie "Em quantas vezes?" (« eng KŁAN-tas WE-zis »), dosłownie "na ile razy", czyli na ile miesięcy. Odpowiadasz liczbą: em três vezes.

Płatność à vista czasem daje niższą cenę, więc warto rzucić Tem desconto à vista?. Karty zagraniczne zwykle nie dostają opcji rat, więc à vista to uczciwa odpowiedź.

Gorjeta i te 10% na rachunku

Rachunki w restauracjach przychodzą zwykle z doliczoną 10-procentową taxa de serviço (« TA-sza dżi ser-WI-su »), czyli opłatą serwisową. Brazylijska ustawa o napiwkach z 2017 roku, Lei 13.419, traktuje ją jako dobrowolną: to klient decyduje, czy ją zapłaci, i większość płaci. Cokolwiek ponad to jest już gorjeta, a nikt jej nie oczekuje. Przyda się, gdy po kolacji poprosisz o a conta.