Dobranoc po portugalsku: jeden zwrot na dobry wieczór i na dobranoc

Dobranoc po portugalsku: boa noite pracuje na dwa etaty

Tutaj polski działa dokładnie odwrotnie niż portugalski i w tym siedzi cała trudność. Dobry wieczór mówisz, kiedy wchodzisz. Dobranoc mówisz, kiedy wychodzisz albo kładziesz się spać. Nikt w Polsce nie wita się słowem „dobranoc”, bo zabrzmiałoby to jak żart. Portugalski upycha obie te role w jednym zwrocie. Boa noite to twoje wejście po zmroku i twoje wyjście po zmroku, a nikt nie musi zgadywać, o które chodziło, bo sytuacja mówi sama za siebie.

Bierze się to stąd, że portugalski dzieli dobę na trzy części zamiast na cztery: manhã (rano), tarde (popołudnie) oraz noite (wieczór i noc razem). Nie ma osobnego codziennego słowa na „wieczór”, więc noite obsługuje jedno i drugie.

Przeczytaj ostatnią kolumnę jeszcze raz. Polski potrzebuje tu trzech różnych zwrotów, portugalski jednego. Zasada robocza jest więc wyjątkowo wygodna: po zmroku boa noite obsługuje i drogę do środka, i drogę na zewnątrz. Jeśli chcesz zobaczyć resztę powitań obok siebie, przewodnik po tym, jak powiedzieć cześć po portugalsku, ma komplet.

Dlaczego boa noite, a nie bom noite?

Bo noite jest rodzaju żeńskiego, a przymiotnik musi się z nim zgadzać. Portugalskie przymiotniki uzgadniają się z rodzajem rzeczownika, więc bom (męski) zmienia się w boa (żeński). Stąd bom dia po jednej stronie oraz boa tarde i boa noite po drugiej.

Masz tu przewagę, z której pewnie nie zdajesz sobie sprawy. Polskie dobranoc to zrośnięte dobra noc: przymiotnik w rodzaju żeńskim przy żeńskim rzeczowniku noc. Nikt z nas nigdy nie powiedział „dobry noc”. Portugalskie boa noite jest zbudowane dokładnie tak samo. I odwrotnie: dzień jest męski, więc mówimy dobry dzień, a portugalskie dia też jest męskie, więc bom dia. Dwa najważniejsze wiersze poniższej tabeli już właściwie umiesz.

Teraz część myląca. Dia kończy się na -a i mimo to bierze bom, bo dia i tak jest męskie. Nie jest w tym osamotnione: o problema i o mapa zachowują się tak samo. Nie czytaj ostatniej litery jako reguły. Ucz się rodzajnika razem z rzeczownikiem, o dia i a noite, a przymiotnik ustawi się sam.

Jedno zastrzeżenie do tej polskiej ściągawki: działa dla dia i noite, ale nie dla tarde. Portugalskie a tarde jest żeńskie, a nasze „popołudnie” nijakie, więc akurat ten wiersz trzeba zapamiętać zwykłym sposobem. Ostatni wiersz to zapowiedź zwrotów na dobranoc z dalszej części. Sonhos jest rodzaju męskiego i w liczbie mnogiej, więc bom rozciąga się do bons. Ta sama reguła, o krok dalej.

Kiedy boa tarde zmienia się w boa noite?

Mniej więcej o zachodzie słońca, a jeśli potrzebujesz konkretnej liczby, to koło 18:00. Boa tarde obejmuje południe i całe popołudnie, a boa noite bierze wszystko po tej godzinie.

I teraz uczciwie: Brazylijczycy nie są zgodni co do dokładnego momentu, a granica przesuwa się z porą roku. W czerwcu, kiedy w São Paulo jest ciemno już o 17:30, ludzie przełączają się wcześniej. W grudniu, przy świetle po 19:00, wielu zostaje przy boa tarde do 18:30 albo dłużej. W Portugalii jest ta sama chwiejność, a Practice Portuguese podsumowuje europejski zwyczaj jako boa noite „kiedy się ściemni”, co w lizbońskie lato potrafi oznaczać 21:00.

Nikt cię nie poprawi. Jeśli powiesz boa tarde o 18:15, a druga osoba odpowie boa noite, to nie jest korekta, tylko jej wewnętrzny zegar. Dopasuj się i idź dalej.

Jedno słowo warte schowania do kieszeni: à tardinha („a tar-DŻI-nia”), zdrobnienie od tarde, którego używa się na tę wczesnowieczorną porę, zanim zrobi się naprawdę ciemno. To nie jest powitanie, tylko sposób na powiedzenie „wczesnym wieczorem”. Poranne powitanie w całości, razem z tym, jak Brazylijczycy używają go w pracy, znajdziesz w lekcji o bom dia.

Zwroty na dobranoc po portugalsku, kiedy ktoś naprawdę idzie spać

Samo boa noite zawsze wystarczy. Ale kiedy ktoś rzeczywiście kładzie się spać, portugalski ma cieplejsze opcje i to po nie przyszła większość czytelników. Powiedz je rodzinie, partnerowi albo bliskiemu znajomemu, a trafią o wiele lepiej niż suche boa noite.

Bons sonhos jest najbliżej naszego „słodkich snów”. Dosłownie znaczy „dobrych snów” i to po ten zwrot sięgają Brazylijczycy przy dzieciach i przy partnerach.

Durma bem znaczy „śpij dobrze”. Usłyszysz też dorme bem, czyli dokładnie to samo w innej gramatyce: durma to tryb rozkazujący pasujący do você, zaimka używanego w większości Brazylii, a dorme to forma od tu, standardowa w Portugalii i częsta w luźnej brazylijskiej mowie. Jedno i drugie zrozumieją wszędzie.

Słowo o aniołach: durma com os anjos to codzienna brazylijska forma, a zobaczysz też dorme com os anjos, to samo zdanie zbudowane na trybie rozkazującym od tu. Rodzice mówią to dzieciom, pary mówią to sobie nawzajem i nigdy nie brzmi to ironicznie. Po polsku nie mamy tu odpowiednika, którego naprawdę używamy na co dzień, bo „śpij z aniołami” wypada bardziej jak cytat niż jak zwykłe dobranoc. Potraktuj więc te dwa wiersze jako czułość do nauczenia się, a nie do przetłumaczenia. Same zwroty można za to spokojnie nakładać jeden na drugi, tak jak robi to Brazylijczyk: „Boa noite, durma bem, bons sonhos!”.

Chcesz więcej czułego słownictwa z dwóch ostatnich wierszy? Kocham Cię po portugalsku zbiera pieszczotliwe określenia.

Jak się wymawia boa noite?

Po dwie sylaby każde, a noite to ta połowa, która zaskakuje. Brazylijczycy mówią „NOJ-czi”. W Portugalii słychać coś znacznie bliższego „NOJT”. Ta sama pisownia, naprawdę inny dźwięk.

Nakładają się tu na siebie dwie brazylijskie reguły. Po pierwsze, t przed dźwiękiem i zamienia się w „cz” jak w słowie „czek”. Po drugie, końcowe nieakcentowane e podnosi się do „i”. Przepuść noi-te przez obie i wychodzi [ˈnojtʃi], czyli „NOJ-czi”. Ta sama para reguł tłumaczy tarde („TAR-dżi”) i dia („DŻI-a”), gdzie d przed dźwiękiem i zamienia się w „dż”.

Portugalski europejski nie robi ani jednego, ani drugiego. T zostaje zwykłym zębowym t, a końcowe e kurczy się do maleńkiej centralnej samogłoski zapisywanej [ɨ], której często prawie nie słychać. Stąd noite to [ˈnojtɨ], co polskie ucho odbiera jako „NOJT” z ledwie wyczuwalnym oddechem na końcu. Obie transkrypcje znajdziesz w haśle boa-noite w Wikisłowniku.

Uczciwy przypis: to „cz” nie jest uniwersalne nawet w Brazylii. W części Nordeste i w niektórych akcentach z południa t zostaje zwykłe, więc usłyszysz tam „NOJ-cze”. Zmiękczanie i tak pozostaje najbezpieczniejszym domyślnym wyborem dla uczącego się, bo tak mówi większość kraju i każdy Brazylijczyk to rozumie.

Boa to łatwiejsza połowa. Dwie samogłoski, akcent na pierwszej, obie wymawiane osobno: „BO-a” brzmi jak nasze boa, to od węża i od piór.

Co odpowiedzieć na boa noite po portugalsku?

Powiedz to samo z powrotem. To załatwia niemal każdy przypadek: ktoś rzuca boa noite, ty oddajesz boa noite. Portugalskie powitania odbijają się echem i powtórzenie nigdy nie brzmi leniwie.

Jeśli chcesz dodać coś więcej, dorzuć para você também („tobie też”) albo samo igualmente („nawzajem”). A kiedy boa noite jest wyraźnie pożegnaniem przed snem, a nie powitaniem, odpowiedz przez durma bem albo bons sonhos. Ten jeden drobny krok sprawia, że brzmisz jak ktoś, kto spędził z tym językiem trochę czasu.

Przy okazji przypomnienie o obrigado / obrigada: końcówka pasuje do ciebie, czyli do osoby mówiącej, a nie do osoby, której dziękujesz.

Drobna uwaga o pisowni

Kiedy kogoś witasz albo żegnasz, pisz to jako dwa osobne słowa: Boa noite!. Wersja z łącznikiem, boa-noite, to rzeczownik, czyli nazwa samego zwrotu, jak w dar as boas-noites, „powiedzieć dobranoc”. Ciberdúvidas wyznacza tę samą granicę dla bom dia i bom-dia. Łącznik przyda ci się rzadko, ale teraz żadna z tych pisowni cię już nie zaskoczy.