Dzień dobry po portugalsku: bom dia, boa tarde, boa noite

Dzień dobry po portugalsku: trzy powitania na jeden dzień

Twoje dzień dobry ciągnie się od rana aż do wieczora. Jedno powitanie, kilkanaście godzin, żadnych decyzji. Portugalski dzieli ten sam odcinek na dwie części, więc masz do nauczenia jedną rzecz: gdzie postawić granicę. Południe. Przed nim bom dia, po nim boa tarde.

Potem czeka Cię ruch w drugą stronę. Ty starannie oddzielasz dobry wieczór od dobranoc, a portugalski wrzuca oba do jednego worka i nazywa to boa noite. Rozdziel to, co scalasz, scal to, co rozdzielasz, i cały system masz opanowany.

Oto komplet, z brazylijską wymową w alfabecie IPA, żebyś usłyszał kształt słowa zamiast go zgadywać.

Trzy zwroty i masz obstawione wszystko od śniadania do snu. Powiedz je teraz na głos, po kolei: bom dia, boa tarde, boa noite. Ten rytm odwali za Ciebie większość zapamiętywania.

I od razu dobra wiadomość dla polskiego ucha: portugalski nie ma tu ani jednego dźwięku, którego byś nie znał. Dż z bom dia to Twoje dż z dżemu, cz z boa noite to Twoje cz z czasu, a nosowe õ w bom to dokładnie Twoje ą z dąb. Inni muszą tego wszystkiego uczyć się od zera. Ty tylko przekładasz.

Granice są luźniejsze niż rozkład jazdy i przesuwa je zachód słońca. Jeśli chcesz podać także konkretną godzinę, godziny po portugalsku prowadzą dalej.

Dlaczego boa noite znaczy i dobry wieczór, i dobranoc

Tu leży jedyna prawdziwa pułapka tej lekcji, i akurat Ciebie dotyczy mocniej niż większości. Polski rozróżnia te sytuacje bardzo precyzyjnie: dobry wieczór mówisz wchodząc, dobranoc wychodząc albo idąc spać. Portugalski nie robi tego rozróżnienia w ogóle. Boa noite obsługuje jedno i drugie.

Priberam, podstawowy słownik języka portugalskiego, definiuje boa noite jako „cumprimento de chegada ou despedida”, czyli powitanie przy przyjściu albo pożegnanie. Nikt Cię źle nie zrozumie, bo robotę odwala sytuacja. Wchodzisz do restauracji o dwudziestej pierwszej? Boa noite znaczy dobry wieczór. Wychodzisz od znajomego o pierwszej w nocy? To samo boa noite znaczy dobranoc.

Powód siedzi w rzeczowniku pod spodem. Portugalskie a noite zaczyna się o zachodzie słońca, więc wieczór należy już do „nocy” i nigdy nie dostaje własnego słowa. Polski trzyma wieczór i noc osobno, dlatego potrzebuje dwóch zwrotów tam, gdzie portugalskiemu wystarcza jeden.

Jest w tym nawet pewna elegancja. Twoje dobranoc to przecież zrośnięte dobra noc: przymiotnik plus rzeczownik, dokładnie ta sama konstrukcja co boa noite, tylko zapisana razem.

Oi i olá: jak powiedzieć cześć po portugalsku

Powitania zależne od pory dnia są uprzejme i odrobinę oficjalne. Na odpowiednik cześć sięgnij po oi albo olá. Oba działają o każdej porze.

Oi usłyszysz w Brazylii na każdym rogu. Olá rozumieją wszędzie i w Portugalii jest wyborem domyślnym. Żadne z nich nie odmienia się przez rodzaj ani liczbę, więc mówisz oi do jednej osoby i to samo oi do sali dwudziestu.

Jeden szczegół warto schować do kieszeni od razu: w Brazylii oi wypowiedziane z intonacją rosnącą znaczy też „słucham?”, kiedy czegoś nie dosłyszałeś. To samo słowo, inna melodia, zupełnie inne zadanie.

Połącz powitanie z pytaniem, a od razu zabrzmisz jak miejscowy: „Oi, tudo bem?”. Klasyczna odpowiedź recyklinguje te same słowa, „Tudo bem!”, dokładnie tak, jak na „Co słychać?” odpowiadasz „W porządku”. Cały komplet powitań, od alô po tudo bem, przechodzi cześć po portugalsku.

Bom czy boa? Zasada, którą stosujesz od dziecka

Tutaj polski daje Ci przewagę, i to sporą. Mówisz dobry wieczór, ale dobranoc, i nigdy się nad tym nie zastanawiasz. Portugalski działa na tym samym odruchu: przymiotnik uzgadnia się z rodzajem rzeczownika, przy którym stoi.

Dwa trafienia dostajesz gratis: dzień jest męski i o dia też, noc jest żeńska i a noite też. Twoja intuicja trafia bez poprawek.

Jedno musisz przestawić. Popołudnie jest po polsku rodzaju nijakiego, a portugalskie a tarde jest żeńskie, bo portugalski w ogóle nie ma rodzaju nijakiego. Wszystko jest tam albo męskie, albo żeńskie, więc trzeci pojemnik po prostu odkładasz na bok.

I jeszcze jeden szczegół, bo łamie zwykły schemat: dia jest rodzaju męskiego, chociaż kończy się na -a. U Ciebie końcówka -a to niemal zawsze rodzaj żeński, więc ta jedna wyrwa boli szczególnie i to przez nią początkujący mówią bom tarde. Brazylijczyk zrozumie, po cichu poprawi, tak jak Ty wzdrygasz się na dobry noc.

Więcej niż dzień dobry po portugalsku: 14 polskich zwrotów i ich odpowiedniki

Powitania rzadko podróżują same. Oto zwroty grzecznościowe, po które naprawdę sięgasz na co dzień, razem z tym, co odpowie Ci Brazylijczyk.

Dwa polskie słowa robią w tej tabeli po dwie rzeczy naraz, a portugalski rozdziela je na osobne wyrazy. Twoje proszę wprowadza prośbę i odpowiada na podziękowanie, a po portugalsku to dwa różne zwroty: por favor i de nada. Twoje przepraszam przeciska się przez tłum i przeprasza za rozlaną kawę, a po portugalsku to com licença i desculpe. Zapamiętaj tę parę raz, a nie pomylisz jej już nigdy.

Do tego trzy prezenty dla polskiej wymowy. Ł z „dżis-KUŁ-pi” to dokładnie to, co Brazylijczyk robi z literą l na końcu sylaby, więc desculpe wychodzi Ci naturalnie. W z „po fa-WOR” to portugalskie v, bo to nie jest angielskie w. A akcent, i tu uważaj, nie zawsze pada na przedostatnią sylabę: olá i até mają go na końcu i właśnie po to postawiono tam kreskę. Wydrukuj tę tabelę, a tydzień w Lizbonie albo miesiąc w São Paulo masz z głowy.

Brazylia czy Portugalia: te same słowa, inne przyzwyczajenia

Trzy powitania zapisuje się identycznie po obu stronach Atlantyku. Zmienia się dźwięk i zwyczaj towarzyski.

Portugalski brazylijski zamienia d i t przed i na dźwięki dż i cz, dlatego bom dia wychodzi w Rio jako „bõ DŻI-a”, a w Lizbonie bliżej „bõ DI-a”. Portugalski europejski zamiast tego ściska nieakcentowane samogłoski, więc boa tarde kończy się tam szeptem, a nie wyraźnym „dżi”.

Jest jeden polski odruch, który trzeba tu rozbroić. Ty ubezdźwięczniasz końcówki: piszesz chleb, mówisz chlep. Portugalski tego nie robi, a w Brazylii końcowe -e zamienia się dodatkowo w i. Boa tarde nie kończy się więc na twarde t, tylko wyraźnie na „TAR-dżi”.

I jeszcze jeden dźwięk do przewidzenia: brazylijskie r na końcu sylaby brzmi bardziej jak polskie h niż jak r. Por favor naprawdę brzmi „po fa-WOH”, a prazer „pra-ZEH”. W Portugalii usłyszysz w tym miejscu krótkie, raz uderzone r, znacznie bliższe Twojemu.

Potem zwyczaj. Oi to brazylijskie cześć na co dzień, podczas gdy Portugalia trzyma się olá. Pożegnania też się rozjeżdżają: tchau to standardowe brazylijskie do widzenia, w Portugalii zapisywane chau. Prawdziwą pułapką jest adeus, czyli w Portugalii zwykłe do widzenia, a w Brazylii coś ostatecznego, bliżej żegnaj niż do zobaczenia. Powiedz tchau, a nikt nie pomyśli, że wyjeżdżasz na zawsze. Jakim językiem mówi się w Brazylii rozwija resztę.

Obrigado czy obrigada? Błąd, który popełniają wszyscy

Twoje dziękuję nie zmienia formy, kto by go nie wypowiadał. Portugalskie podziękowanie zmienia się i uzgadnia z osobą, która mówi, a nie z osobą, której dziękujemy.

• Mężczyzna mówi obrigado („o-bri-GA-do”).
• Kobieta mówi obrigada („o-bri-GA-da”).

To cała zasada. Mężczyzna dziękujący matce i tak mówi obrigado. Kobieta dziękująca synowi i tak mówi obrigada. Działa tak dlatego, że obrigado zaczęło jako imiesłów o znaczeniu „zobowiązany”, więc opisuje Ciebie, tego zobowiązanego, a nie osobę, która wyświadcza przysługę.

I właśnie dlatego akurat Ty masz tu przewagę nad prawie wszystkimi. Polszczyzna robi dokładnie to samo w czasie przeszłym: dziękowałem, jeśli mówi mężczyzna, i dziękowałam, jeśli kobieta. Zrobiłem i zrobiłam. Byłem i byłam. Sama myśl, że słowo zmienia końcówkę w zależności od tego, kto je wypowiada, jest dla Ciebie oczywista od dziecka. Anglik czy Francuz musi się jej uczyć. Ty tylko przenosisz nawyk na nowe słowo.

Jedna uczciwa uwaga: w luźnej brazylijskiej mowie często słychać kobiety mówiące obrigado, i Wiktionary tę wariację odnotowuje, choć staranni autorzy nadal traktują ją jako błąd. Podziękowania mają w Brazylii też kuzynów na luzie, między innymi valeu wśród znajomych, które omawia dziękuję po portugalsku.

A teraz złóż to wszystko do kupy. Wejdź do brazylijskiej kawiarni o trzeciej po południu, a masz już wszystko, czego trzeba: „Boa tarde, tudo bem?” przy wejściu i „Obrigado” albo „Obrigada” przy wyjściu. Tak wygląda dzień dobry po portugalsku od początku do końca, po trzy słowa naraz, a wszystkie lekcje czekają w dziale portugalskiego.