Tabela katakany: wszystkie 46 znaków, ich brzmienie i zastosowanie

Tabela katakany: wszystkie 46 podstawowych znaków

Oto pełna tabela katakany. W każdym wierszu znajdziesz znak, jego zapis w rōmaji, podpowiedź wymowy dopasowaną do polskiego ucha oraz prawdziwe zapożyczenie, dzięki któremu dźwięk od razu zostaje w głowie. Czytaj w poprzek: znak, jego zapis alfabetem łacińskim, brzmienie i słowo, które być może już znasz.

Japończycy nie stawiają spacji między wyrazami, więc przykłady zapisaliśmy dokładnie tak, jak spotkasz je w karcie dań albo na szyldzie. Znaki japońskie i rōmaji są identyczne w każdej wersji językowej tej strony.

Dobra wiadomość na start: polski daje ci tu sporą przewagę. Masz gotowe ś, ć, dź, c i stukane r — czyli dokładnie te głoski, z którymi anglojęzyczni uczniowie męczą się miesiącami.

Ta siatka to gojūon, czyli „pięćdziesiąt dźwięków” — tradycyjny porządek kany. Kilka starych pól z czasem wypadło z użycia, więc w codziennym piśmie zostaje 46 znaków. Od razu zwróć uwagę na cztery klasyczne pułapki: w rzędzie na s- drugi znak to nie „si”, tylko シ (shi); w rzędzie na t- mamy チ (chi) i ツ (tsu) zamiast „ti” i „tu”; a w rzędzie na h- フ czyta się fu, tym miękkim dźwiękiem między f a h. Opanujesz tę czwórkę i już wyprzedzasz większość początkujących.

Tabela katakany: dźwięki dźwięczne (dakuten i handakuten)

Dodaj dwie małe kreski (dakuten, potocznie „ten-ten”) w prawym górnym rogu znaku, a jego spółgłoska stanie się dźwięczna. K zmienia się w G, S w Z, T w D, a H w B. Postaw zamiast nich małe kółko (handakuten, czyli „maru”) przy rzędzie na H — i wychodzi P. Te same kształty, których dopiero co się nauczyłeś, tylko z jednym znaczkiem na górze.

Dwie pary trafiają w ten sam dźwięk: ジ i ヂ to oba „ji”, a ズ i ヅ to oba „zu”. We współczesnym japońskim niemal zawsze zobaczysz ジ i ズ, natomiast ヂ oraz ヅ to rzadkie pozostałości.

To wszystkie dźwięczne głoski, jakich japoński potrzebuje. Podstawowy kształt nigdy się nie zmienia, więc tak naprawdę uczysz się jednego znaczka, a nie 25 nowych znaków.

Złożenia katakany (yōon): małe ャ, ュ, ョ

Weź jeden ze znaków z rzędu na -i (キ, シ, チ, ニ, ヒ, ミ, リ, ギ, ジ, ビ, ピ) i dostaw do niego małe ャ, ュ albo ョ — oba znaki ścisną się wtedy w jedną morę. キ (ki) plus małe ャ daje キャ (kya): jeden dźwięk, a nie „ki-ja”. Małe ya, yu i yo zapisuje się mniej więcej o połowę mniejsze. Takie połączenia nazywają się yōon i zapożyczenia korzystają z nich bez przerwy.

Ten sam ruch buduje wszystkie złożenia w pozostałych rzędach, więc kto przeczyta キャ, przeczyta i całą resztę. Małe znaki zapisują też nowsze obce dźwięki, których stara katakana nie potrafiła oddać — i właśnie tak japoński zapisuje słowa w rodzaju „szef kuchni” czy „skrzypce”:

Hiragana a katakana: czym się różnią?

Hiragana i katakana to dwie połowy japońskiej kany. Odpowiadają dokładnie tym samym 46 dźwiękom, więc カ i か to w obu przypadkach „ka”. Różni je zadanie, nie brzmienie — nasz przewodnik hiragana a katakana rozkłada ten podział na czynniki pierwsze i podpowiada, którego pisma uczyć się najpierw. Kanji, trzecie pismo, to osobny zestaw znaków przejętych z chińskiego, które niosą znaczenie, a nie pojedynczy dźwięk.

Oto podział, który wystarczy początkującemu:

• Hiragana (miękka, zaokrąglona) obsługuje rodzimą japońszczyznę: partykuły gramatyczne, końcówki czasowników i słowa bez kanji. To pismo płynne i okrągłe.
• Katakana (kanciasta) obsługuje wszystko, co przyszło z zewnątrz albo ma się rzucać w oczy. Ostre rogi wzięła z fragmentów kanji i dlatego wygląda sztywno obok hiragany.

Kiedy więc naprawdę sięgasz po katakanę? W pięciu głównych sytuacjach:

1. Zapożyczenia (gairaigo): słowa przejęte z innych języków, jak コーヒー (kōhī, kawa) czy テレビ (terebi, telewizor). To zdecydowanie najczęstsze zastosowanie.
2. Obce imiona i nazwy: twoje imię, nazwy państw i miast świata, na przykład アメリカ (Amerika, Ameryka) albo マイク (Maiku, Mike).
3. Onomatopeje: dźwięki, zwłaszcza w mandze, jak ワンワン (wanwan, szczekanie psa) i ドキドキ (dokidoki, walące serce).
4. Nazwy naukowe oraz potoczne nazwy zwierząt i roślin: ネコ (neko, kot) i イヌ (inu, pies) często pojawiają się w katakanie na opakowaniach i w tekstach biologicznych.
5. Wyróżnienie: katakana działa jak kursywa albo WERSALIKI — sprawia, że słowo wyskakuje z reklamy czy karty dań.

Szybki test na wyczucie: jeśli słowo brzmi obco albo wygląda „głośno”, to prawie na pewno katakana. Jeśli spaja zdanie w całość, to hiragana. Pełna tabela hiragany zajmuje się tą drugą połową — wszystkimi 46 zaokrąglonymi znakami i trzema partykułami, które czyta się inaczej, niż wyglądają. Samo rozpoznanie, którym pismem zapisano słowo, mówi ci już o nim całkiem sporo. Japoński trafia zresztą do grona najtrudniejszych języków świata dla osób anglojęzycznych, a żonglowanie trzema pismami naraz to jeden z głównych powodów.

Długie samogłoski (ー) i małe tsu (ッ)

Katakana ma dwa drobne znaczki, które zmieniają długość dźwięku, i oba potrafią zaskoczyć początkujących. Kiedy je oswoisz, czytanie od razu przyspiesza.

Kreska długości ー (chōonpu). Pojedyncza prosta linia przedłuża poprzedzającą ją samogłoskę o jedną dodatkową morę. コーヒー czyta się ko-o-hi-i (kōhī, kawa), a nie „kohi”. Ta kreska to znak rozpoznawczy katakany — hiragana zwykle powtarza w tym miejscu samą literę samogłoski. Długość niesie znaczenie: ビル (biru) to „budynek”, a ビール (bīru) to „piwo”. W piśmie pionowym kreska po prostu staje pionowo.

Małe tsu ッ (sokuon). Zmniejszona ツ wciśnięta między dwa znaki wcale nie mówi „tsu”. Podwaja następną spółgłoskę i dokłada króciutkie zawieszenie. Tu masz przewagę nad anglojęzycznymi: polski robi to samo w „wanna”, „lekko” czy „Anna”. Dlatego ベッド to be-(pauza)-do (beddo, łóżko), コップ to ko-(pauza)-pu (koppu, kubek), a サッカー to sa-(pauza)-kā (sakkā, piłka nożna). Wypatruj ツ, które siedzi mniejsze i niżej niż sąsiedzi, i przytrzymaj następny dźwięk.

Małe ャ, ュ, ョ z sekcji o złożeniach działają według tej samej zasady: mniejszy znak znaczy zmianę dźwięku. Wielkość naprawdę coś w katakanie robi, więc przyzwyczaj oko do wypatrywania skurczonych kan.

Podobne znaki katakany: シ i ツ oraz ン i ソ

Cztery znaki mylą się początkującym częściej niż cała reszta razem wzięta: シ (shi), ツ (tsu), ン (n) i ソ (so). Zbudowane są z tych samych dwóch kresek i jednej długiej linii, więc lekarstwem jest patrzenie na kąt i kierunek pisania, a nie na same elementy.

Oto sztuczka z kierunkiem kresek, która porządkuje je od ręki:

• シ (shi) i ン (n) pisze się od dołu do góry, a ich krótkie kreski leżą niemal poziomo, jedna nad drugą. Wyobraź sobie, że patrzą w górę i się uśmiechają.
• ツ (tsu) i ソ (so) pisze się z góry na dół, a ich kreski stoją niemal pionowo i celują w dół. Wyobraź sobie, że patrzą w dół.

Teraz policz krótkie kreski w każdej parze. シ i ツ mają po dwie, ン i ソ po jednej. Dwie kreski w górę to シ (shi), dwie w dół to ツ (tsu). Jedna w górę to ン (n), jedna w dół to ソ (so). Powtórz kilka razy „shi i n do góry, tsu i so w dół”, a zostanie ci to na dobre.

Warto zgrupować jeszcze dwa zestawy bliźniaków: ク (ku), ワ (wa) i ケ (ke) oraz ウ (u), フ (fu) i ワ (wa). Jeśli rozgryzłeś już kiedyś inne nowe pismo, choćby alfabet hebrajski, znasz lekarstwo: podobnych znaków uczy się parami, nigdy osobno, żeby oko nauczyło się kontrastu.

Szybkie skojarzenia, żeby katakana została w głowie

Kilka haczyków opartych na kształcie zamienia straszne znaki w starych znajomych. Oto te, na które uczący się przysięgają:

• ニ (ni) to dwie poziome kreski, a kanji oznaczające dwa, 二, też czyta się „ni”. Dwie kreski, „ni”.
• ミ (mi) to trzy szybkie kreski, a „mi” siedzi w rodzimym słowie na trzy, みっつ (mittsu) — jednej z japońskich liczb, które poznasz na samym początku.
• キ (ki) wygląda jak kanji 木 (ki), czyli drzewo. Wyobraź sobie drzewo, któremu brakuje jednej gałęzi: „ki”.
• ロ (ro) to zwykły kwadrat — same rogi. Rogi na „ro”.
• ヨ (yo) przypomina odwrócone E: trzy półki jedna nad drugą. Postaw na nich jogurt — „jo”.
• メ (me) to ostry iks, jak dwa skrzyżowane miecze. Miecz na „me”.

Dla reszty wymyśl własne haczyki; im głupszy obrazek, tym szybciej się przykleja.

Plan ćwiczeń na 10 minut. Wydrukuj tę tabelę katakany albo trzymaj ją otwartą w telefonie. Poświęć pięć minut na czytanie przykładowych słów na głos, potem zasłoń kolumnę z rōmaji i nazwij każdy znak wyłącznie z katakany. Później rozejrzyj się dookoła i czytaj każdy napis, etykietę i menu zapisane katakaną, bo zapożyczenia są wszędzie, gdy tylko zaczniesz ich szukać. Jeśli wolisz ćwiczyć w formie gry, kurs japońskiego w Duolingo porządnie przerabia oba zestawy kany, zanim w ogóle dotknie kanji. Żeby zaplanować słownictwo, które przychodzi po piśmie, sprawdź, ile słów trzeba znać, żeby mówić płynnie, a dział japoński ustawi ci kolejne lekcje.