Odmiana comer po portugalsku: wszystkie czasy w jednej tabeli

Portugalskie comer, nie hiszpańskie comer

Tych samych pięć liter, to samo znaczenie, dwa różne czasowniki. Hiszpański i portugalski zapisują „jeść” identycznie jako comer, a w czasie teraźniejszym wyglądają niemal tak samo. Potem wchodzi czas przeszły i oba języki rozchodzą się w swoje strony.

Końcówka -eu to twój najszybszy sygnał. Portugalski nigdy nie tworzy hiszpańskiego -ió, a gerundium brzmi comendo, nigdy comiendo. Kiedy twoje ucho złapie różnicę między comeu a comió, oba czasowniki przestaną się zlewać.

Wszystko poniżej to domyślnie portugalski brazylijski, ze wskazówkami wymowy; różnice europejskie zaznaczam tam, gdzie zmieniają to, co mówisz.

Tabela końcówek -ER, która stoi za odmianą comer

Tu tkwi cała wartość comer. Jest regularne, więc nie uczy cię jednego czasownika, tylko całej klasy. Portugalskie czasowniki dzielą się na trzy grupy według końcówki bezokolicznika: -ar, -er i -ir. Wszystkie czasowniki z jednej grupy biorą dokładnie ten sam zestaw końcówek, więc jeden raz zapamiętany zestaw otwiera dziesiątki czasowników naraz. Odetnij -er, a w ręku zostaje ci temat com-. Doklej do niego końcówki z tabeli, a czasownik zbuduje się sam.

Każdy wiersz czytaj w kolejności osób: eu · tu · ele/ela/você · nós · vós · eles/elas/vocês.

Dwie rzeczy warto zauważyć, zanim pójdziesz dalej. Czas przyszły i tryb przypuszczający w ogóle nie ruszają tematu: doklejają swoje końcówki do pełnego bezokolicznika, dlatego comer plus -ei daje comerei, a nie comei. A forma vós to muzealny eksponat, żywy jeszcze w Biblii i przemówieniach, więc naucz się ją rozpoznawać i nigdy jej nie produkuj.

Szerszy system trzech grup (-ar, -er, -ir), w którym te końcówki siedzą, rozrysowaliśmy w przewodniku po portugalskich czasownikach.

Jak odmienić comer w czasie teraźniejszym?

Czas teraźniejszy to miejsce, w którym spędzisz pierwsze miesiące. Obsługuje nawyki (codziennie jem ryż), upodobania (nie jem mięsa) i zamawianie obiadu.

Trzy fakty o zaimkach, na których potykają się początkujący.

Você bierze formę od ele. Znaczy „ty”, ale pożycza czasowniki od trzeciej osoby, więc mówi się você come, nigdy você comes. W Brazylii você to codzienne „ty”. W Portugalii tę robotę wykonuje tu, a você bywa odbierane jako sztywne albo chłodne.

A gente znaczy „my” i bierze liczbę pojedynczą. A gente come słyszysz w Brazylii znacznie częściej niż nós comemos, i zawsze zostaje w rubryce ele. Wzorzec opisuje strona Wikipedii o portugalskich zaimkach.

Zaimek możesz opuścić, kiedy tylko chcesz. Como pouco de manhã już znaczy „rano jem mało”, bo końcówka -o może należeć tylko do eu. Ćwicz ucho na końcówkach, nie na zaimkach.

Comer w pretérito i w imperfeito: dwa czasy przeszłe

Portugalski dzieli przeszłość na dwoje. Pretérito perfeito relacjonuje czynność zakończoną. Imperfeito opisuje to, co się działo zwyczajowo albo co trwało w tle.

Pretérito perfeito (comi)

Dobrze przeczytałeś wiersz z nós: comemos znaczy zarazem „jemy” i „zjedliśmy”. Każdy regularny czasownik na -ER ma tego bliźniaka, a portugalski po prostu zostawia sprawę kontekstowi. Hiszpański je rozróżnia (comemos kontra comimos); portugalski nie zawraca sobie tym głowy. Dorzuć słówko czasu, kiedy to ważne: comemos agora (jemy teraz) kontra comemos ontem (zjedliśmy wczoraj).

Imperfeito (comia)

Zgrubna reguła, która zawiezie cię daleko: comi na „to się wydarzyło”, comia na „tak wtedy było”. Comi feijoada nazywa jeden posiłek. Comia feijoada aos sábados opisuje rutynę.

Portugalski trzyma też jednowyrazowy czas zaprzeszły, comera („zjadłem wcześniej”), który dziś przetrwał głównie w powieściach i publicystyce. W mowie buduje się go przez ter: eu tinha comido. Naucz się rozpoznawać comera; produkuj tinha comido.

Comer w przyszłym i w trybie przypuszczającym: comerei i comeria

Te dwa czasy w ogóle nie ruszają tematu. Bierzesz cały bezokolicznik, comer, i dodajesz końcówkę, więc oba zbudujesz prosto z formy słownikowej.

Czas przyszły (comerei)

Jedno uczciwe ostrzeżenie: Brazylijczycy rzadko mówią comerei na głos. Codzienna przyszłość to vou comer („zaraz zjem”), zbudowane z ir plus bezokolicznik. Zostaw comerei do pisania i mowy oficjalnej, a zabrzmisz jak człowiek, nie jak podręcznik.

Tryb przypuszczający (comeria)

Uwaga na bliskie zderzenie. Comia to imperfeito („jadałem”), a comeria to tryb przypuszczający („zjadłbym”). Jedna sylaba różnicy, zupełnie inne znaczenie. W trybie przypuszczającym siedzi pełny bezokolicznik, więc jeśli słyszysz comer- na początku, jesteś na terenie przypuszczeń.

Jeśli przykład z açaí cię zatrzymał, ten stos samogłosek ma własną lekcję wymowy açaí.

Comer w trybie łączącym i rozkazującym: coma, comesse, come

Portugalski używa trybu łączącego znacznie częściej, niż polski używa swoich odpowiedników, i trzyma go w trzech odmianach. Nie musisz produkować wszystkich trzech w tym tygodniu, ale usłyszysz je codziennie.

Tryb łączący teraźniejszy (coma)

Wywołują go życzenia, wątpliwości i prośby: espero que (mam nadzieję, że), quero que (chcę, żeby), talvez (może).

Zauważ przeskok samogłoski. Tryb oznajmujący kończy się na -e i -em; tryb łączący przeskakuje na -a i -am. Każdy regularny czasownik na -ER robi ten sam przeskok, więc to jedna reguła, a nie jeden czasownik.

Tryb łączący przeszły (comesse)

Czas „gdyby”. Łączy się w parę z trybem przypuszczającym i buduje hipotezy.

Tryb łączący przyszły (comer)

Ten nie ma odpowiednika w polskim, hiszpański niemal go porzucił, a portugalski używa go codziennie. Idzie po quando (kiedy), se (jeśli) i assim que (jak tylko), zawsze gdy mówisz o czymś, co dopiero przed tobą.

Dla czasownika regularnego tryb łączący przyszły wygląda dokładnie jak bezokolicznik, więc comer zostaje comer. Ten skrót pęka w chwili, gdy czasownik jest nieregularny: poder daje puder (quando eu puder, „kiedy będę mógł”), a cały zestaw rozpisaliśmy w lekcji o odmianie poder.

Tryb rozkazujący: come czy coma?

Podręcznikowa reguła jest czysta: tu bierze come, você bierze coma. Prawdziwa Brazylia ją nagina. Nawet mówiąc do você, Brazylijczycy sięgają zwykle po rozkaz w kształcie tu, więc rodzic powie Come tudo!, a nie Coma tudo!. Coma brzmi poprawnie i lekko oficjalnie; come brzmi jak w rodzinie.

Jedna reguła się nie nagina. Każdy zakaz idzie w trybie łączącym: não comas, não coma, não comam. A Comamos! jest gramatycznie idealne, ale w mowie rzadkie, bo tam robotę odwala Vamos comer!

Comer, comido, comendo: formy, z których buduje się całą resztę

Bezokolicznik osobowy (comermos)

Portugalski robi coś, czego prawie żaden inny język nie robi: odmienia bezokolicznik. Kiedy bezokolicznik potrzebuje własnego podmiotu, dostaje końcówkę osobową.

Dla czasownika regularnego te formy są identyczne z trybem łączącym przyszłym, co wygląda na podstęp, dopóki nie nauczysz się czytać słowa wyzwalającego. Quando, se i assim que ciągną tryb łączący przyszły. Para, antes de, depois de oraz „É + przymiotnik” ciągną bezokolicznik osobowy.

Imiesłów i gerundium

Imiesłów przeszły to comido (ko-MI-du), a gerundium to comendo (ko-MEN-du). Razem składają każdą konstrukcję złożoną, której naprawdę użyjesz.

Trzy uwagi do tej tabeli. Portugalski europejski buduje formę ciągłą jako estou a comer zamiast estou comendo i obie są u siebie w pełni poprawne. Imiesłów w stronie biernej odmienia się jak przymiotnik: a pizza foi comida, os bolos foram comidos. I tenho comido nie znaczy „zjadłem” jako jednorazowe zdarzenie; znaczy „ostatnio jadam” albo „jem od jakiegoś czasu”. Na jeden zakończony posiłek potrzebujesz pretérito: eu comi.

Sześć kolejnych czasowników na -ER, które już umiesz odmienić

To jest prawdziwy prezent od comer. Tabela powyżej to nie jeden czasownik, tylko szablon. Podmień temat, a każdy czas wskoczy na miejsce.

Pięć z tych sześciu jest regularnych od góry do dołu, każdy sprawdzony w tabelach odmiany na Wiktionary. Escrever to uczciwy wyjątek. Każdy czas idzie dokładnie według wzorca, ale imiesłów przeszły brzmi escrito, a nie escrevido, którego byś się spodziewał. Czyli tenho escrito uma carta, nigdy tenho escrevido. Naucz się tego jednego słowa, a escrever wraca do szeregu.

Przetestuj szablon od razu na beber. Teraźniejszy: bebo, bebes, bebe, bebemos, bebem. Pretérito: bebi, bebeste, bebeu, bebemos, beberam. Przyszły: beberei. Tryb łączący: beba. Nic z tego nie pamiętałeś, tylko wyprowadziłeś.

Drobny kaprys ortograficzny, nie nieregularność: czasowniki na -cer, jak conhecer (znać) i esquecer (zapominać), zamieniają c na ç przed końcówkami -a i -o, żeby miękkie brzmienie przetrwało. Stąd eu conheço i que ele esqueça. Pod spodem to nadal końcówki od comer.

Czasowniki na -ER, które odmawiają współpracy

Portugalski chowa większość swojej nieregularności w krótkiej liście bardzo częstych czasowników na -ER. Te nie idą za tabelą: ser (być), ter (mieć), fazer (robić), poder (móc), querer (chcieć), saber (wiedzieć), ver (widzieć), dizer (mówić), trazer (przynosić), haver (być, istnieć) i ler (czytać).

Ta lista wygląda na złą wiadomość, dopóki jej nie policzysz. Jedenaście czasowników. Wszystko inne zakończone na -er jest bardzo prawdopodobnie regularne, więc twoje domyślne założenie może spokojnie brzmieć „zachowuje się jak comer”.

Comer przy stole: zdania, których naprawdę użyjesz

Odmiana zostaje w głowie, kiedy jest przyczepiona do czegoś, czego chcesz. Oto comer w codziennej robocie.

Dwa stałe zwroty zasługują na miejsce w zeszycie początkującego. Comer fora to jeść na mieście, w restauracji, a dar de comer to karmić zwierzę albo małe dziecko, dosłownie „dać jeść”. Hasło ze słownika Priberam dorzuca comer e calar, z grubsza „zacisnąć zęby i nic nie mówić”.

Słowa na posiłki, na których zawiesisz te zdania, to café da manhã (śniadanie), almoço (obiad) i jantar (kolacja). Portugalia zamienia pierwsze na pequeno-almoço. Potrawy, napoje, owoce i słownictwo targowe mieszkają w naszej lekcji o jedzeniu po portugalsku.

Jedno ostrzeżenie, zanim poćwiczysz na żywych ludziach. W brazylijskim slangu comer postawione bezpośrednio przed osobą ma wulgarne znaczenie seksualne; notują to zarówno Priberam, jak i Wiktionary. Powiedz jantei com a Ana (zjadłem kolację z Aną), zamiast wstawiać Anę zaraz za czasownik. Jedzenie jako dopełnienie jest bezpieczne: comi um pastel nikomu nie podniesie brwi.

To cała odmiana comer, od como do comerdes. Powtarzaj czas teraźniejszy, oswój się z comi i comia, a potem idź odebrać pozostałe regularne czasowniki na -ER za darmo. Resztę naszych darmowych lekcji znajdziesz na portugalskim hubie.