Gramática · B2
Formação de palavras: diminutivos, aumentativos, prefixos e -mente
Formación de palabras: diminutivos, aumentativos, prefijos y -mente
A resposta curta
Os sufixos apreciativos acrescentam tamanho, carinho, ironia ou desprezo (casita, golazo, pueblucho); os prefixos formam contrários e graus (imposible, deshacer, superfácil); -mente forma advérbios. Na América Latina, os diminutivos são muito mais frequentes e servem para ser gentil, não só para falar de tamanho.
Diminutivo: pequeno, querido, educado
- una casita
- un pueblito
- un cafecito
- un problemita
Aumentativo ou pejorativo: grande, ótimo ou desprezível
- una casona
- un pueblucho
- un golazo
- un problemón
in- antes de vogal e da maioria das consoantes (também m, n)
- inútil
- incómodo
- inmaduro
- innecesario
im- antes de p, b · i- antes de l, r (rr)
- imposible
- imborrable
- ilegal
- irresponsable
Formas-chave
- Diminutive -ito/-ita (casita), -cito/-ecito after -n, -r, -e and monosyllables (cafecito, panecito, pececito); also -illo, -ico (regional)
- Augmentative -ón/-ona (problemón, casona), -azo (cochazo, golazo; also a blow: portazo)
- Pejorative -ucho, -ejo (pueblucho, animalejo)
- Prefixes: in- / im- / i- (inútil, imposible, ilegal, irreal), des- (deshacer), re-, pre-, anti-, ex-, super-
- -mente on the feminine form (rápida → rápidamente); in a series only the last keeps it: rápida y fácilmente
O que é
O espanhol cria palavras novas com sufixos e prefixos, e alguns deles mudam mais do que o sentido de dicionário. Os sufixos apreciativos (sufijos apreciativos) acrescentam tamanho, carinho, educação, ironia ou desprezo: casa → casita (casinha), casona (casarão), casucha (casebre). Os prefixos formam contrários, repetições e graus: posible → imposible, hacer → deshacer, leer → releer, fácil → superfácil. E -mente transforma adjetivos em advérbios: rápido → rápidamente.
O mecanismo é o mesmo do português, que também adora diminutivos. Na América Latina eles aparecem o tempo todo e quase nunca falam só de tamanho: un cafecito, un momentito, ahorita, cerquita.
Como se forma
Diminutivos. O sufixo básico é -ito / -ita, que substitui o -o ou o -a final: perro → perrito, mesa → mesita. A vogal final da palavra se mantém, seja qual for o gênero: el problema → el problemita, el mapa → el mapita, la foto → la fotito. Palavras terminadas em -e, -n, -r ou vogal tônica levam -cito, e as de uma sílaba levam -ecito, mais ou menos onde o português usa -zinho:
| Terminação | Sufixo | Exemplos |
|---|---|---|
| -o / -a | -ito / -ita | casa → casita, libro → librito, abuela → abuelita |
| -l, -z, -s, -d… | -ito / -ita | árbol → arbolito, papel → papelito, lápiz → lapicito |
| -e, -n, -r (2+ sílabas) | -cito / -cita | coche → cochecito, camión → camioncito, mujer → mujercita |
| vogal tônica | -cito / -cita | café → cafecito |
| uma sílaba | -ecito / -ecita | pan → panecito (na América Latina também pancito), flor → florecita, luz → lucecita |
A grafia se adapta para manter o som: poco → poquito, amigo → amiguito, agua → agüita, taza → tacita. O acento gráfico da base desaparece, porque a tônica passa para -ito: café → cafecito, árbol → arbolito, camión → camioncito. Na América Latina, as palavras curtas costumam levar só -cito (pancito, florcita, trencito).
Há variantes regionais: -ico, na Costa Rica, na Colômbia, na Venezuela e em Cuba, sobretudo depois de t (un momentico, chiquitico; daí o apelido ticos dos costarriquenhos), e -illo, frequente na Espanha e fossilizado em muitas palavras do dia a dia (tortilla, ventanilla, bolsillo).
Aumentativos e pejorativos. -ón / -ona indica tamanho ou intensidade (un problemón, una casona) e às vezes deixa masculino um substantivo feminino (la noticia → un notición). Com verbos, indica hábito (llorón, dormilón, preguntón) ou movimento brusco (empujón, apretón). -azo quer dizer "grande e impressionante" (golazo, partidazo, exitazo) ou um golpe dado com algo (portazo, codazo, cabezazo). -ucho e -ejo são abertamente negativos: un pueblucho, un cuartucho, un animalejo.
Prefixos.
| Prefixo | Sentido | Exemplos |
|---|---|---|
| in- / im- / i- | não, o contrário | inútil, imposible, ilegal, irreal |
| des- | desfazer, o contrário | deshacer, desconocido, desenchufar |
| re- | de novo (coloquial: muito) | releer, recalentar, reenviar |
| super- | muito, superlativo | superfácil, superamable |
| ex- | antigo, que já foi | exnovio, expresidente |
| anti- | contra | antivirus, antiarrugas, antirrobo |
| pre- | antes | precalentar, preventa, prenatal |
In- vira im- antes de p e b (imposible, imborrable) e i- antes de l e r, com o r dobrado (ilegal, irreal, irresponsable). Antes de m e n, continua in-: inmaduro, innecesario. Os prefixos se escrevem colados à palavra, sem hífen: exnovio, superrápido (de novo com rr), antiinflamatorio.
Advérbios em -mente. Acrescente -mente ao feminino singular: rápida → rápidamente, tranquila → tranquilamente. Adjetivos de forma única só recebem o sufixo: fácil → fácilmente, amable → amablemente. O acento gráfico do adjetivo fica onde estava: rápidamente, fácilmente, últimamente. Numa série, só o último advérbio leva -mente; os outros ficam no feminino: rápida y fácilmente, clara y directamente.
Quando usar
- Carinho: mi abuelita, mi perrito, mi amorcito.
- Educação: o diminutivo suaviza pedidos e ofertas: ¿Me esperas un momentito?, ¿Te sirvo un cafecito?, Firme aquí abajito, por favor.
- Minimizar: Es solo un problemita. Tengo una gripita.
- Intensidade, com adjetivos e advérbios: cerquita (pertinho), tempranito (cedinho), despacito (devagarinho), igualito (igualzinho), solito (sozinho). Ahorita é "agora mesmo" ou "daqui a pouco" no México, mas "mais tarde" em boa parte do Caribe.
- Avaliação: -azo elogia (¡Qué golazo!); -ucho e -ejo desprezam.
- -mente combina com a fala cuidada e a escrita. Na conversa, é comum usar o próprio adjetivo como advérbio (maneja rápido, habla bonito) ou dizer de forma / de manera + adjetivo.
- Mi abuelita vive solita en una casita cerca del mar.Minha avó mora sozinha numa casinha perto do mar.carinho, intensidade, tamanho
- ¿Te sirvo un cafecito mientras esperas?Quer um cafezinho enquanto espera?educação
- Dio un portazo y se fue sin despedirse.Ela bateu a porta com força e foi embora sem se despedir.-azo = golpe
- Lo resolvimos rápida y fácilmente.Resolvemos isso rápida e facilmente.-mente numa série
Contrastes e armadilhas
- Não leve o diminutivo ao pé da letra. Un cafecito não é um café pequeno: é um café oferecido com simpatia, como o nosso cafezinho.
- Palavras fossilizadas têm sentido próprio: bolsillo (bolso da calça), ventanilla (guichê, janela do carro), sillón (poltrona), cajón (gaveta), flechazo (amor à primeira vista).
- -ito ou -cito? ✗ cafeito, ✗ camionito → cafecito, camioncito; e ✗ problemito → problemita.
- Série com -mente: rápidamente y fácilmente é possível, mas pesado; ✗ rápido y fácilmente está errado: rápida y fácilmente.
- Registro: -azo, -ucho e super- são coloquiais. Num e-mail formal, escreva muy fácil, não superfácil.
Para quem fala português
O português ajuda muito aqui, mas a ortografia tem pegadinhas:
- -inho / -zinho → -ito / -cito. casinha → casita, cafezinho → cafecito, pãozinho → panecito (ou pancito), pouquinho → poquito (nunca ✗ poquinho). O uso intensivo é o mesmo: pertinho → cerquita, cedinho → tempranito, igualzinho → igualito. Ahorita, no México, lembra o nosso já já.
- -ão → -ón, -aço → -azo. casarão → casona, golaço → golazo. Nos golpes, onde o português usa -ada, o espanhol usa -azo: cotovelada → codazo, cabeçada → cabezazo, martelada → martillazo.
- O acento fica antes de -mente. Em português ele cai (rapidamente, facilmente, ultimamente); em espanhol, não: rápidamente, fácilmente, últimamente.
- inm- e inn-. O espanhol escreve inmaduro, inmóvil, inmortal (em português, imaturo, imóvel, imortal) e innecesario (em português, desnecessário).
- Prefixos sem hífen e sem acento. exnovio (ex-namorado), precalentar (pré-aquecer), antiinflamatorio (anti-inflamatório), deshonesto (desonesto, que em espanhol mantém o h).
Na série, só o último advérbio leva -mente, exatamente como em português: rápida y fácilmente = rápida e facilmente.
Resolva 3 agora
1 / 3
Sem precisar de conta.
Exemplos
- Espérame un momentito, que ahorita bajo.Me espera um minutinho, que já já eu desço. (México)ahorita = agora mesmo / daqui a pouco no México
- Fue un golazo y el estadio entero se volvió loco.Foi um golaço e o estádio inteiro foi à loucura.
- ¿Te sirvo un cafecito mientras esperas a la doctora?Quer um cafezinho enquanto espera a médica?
- Mi abuelita vive solita en una casita cerca del mar.Minha avó mora sozinha numa casinha perto do mar.
- Se enojó tanto que se fue dando un portazo.Ele ficou tão bravo que foi embora batendo a porta.
- Nos dieron un cuartucho sin ventanas al lado de la cocina.Deram para a gente um cubículo sem janelas do lado da cozinha.
- Mi exjefe era superamable, pero muy impuntual.Meu ex-chefe era supergentil, mas muito impontual.
- Lo explicó clara y pacientemente, paso por paso.Ela explicou tudo com clareza e paciência, passo a passo.
Erros comuns
Os erros que os alunos realmente cometem, com o porquê de cada correção.
¿Te preparo un cafeito?¿Te preparo un cafecito?
Palavras terminadas em vogal tônica levam -cito: café → cafecito (como cafezinho).
Tengo un problemito con la computadora.Tengo un problemita con la computadora.
O diminutivo mantém a vogal final da palavra, seja qual for o gênero: el problema → el problemita.
Es inlegal estacionarse frente a la entrada.Es ilegal estacionarse frente a la entrada.
in- vira i- antes de l e r (ilegal, irreal) e im- antes de p e b (imposible), como em português.
Respondió rapidamente a mi mensaje.Respondió rápidamente a mi mensaje.
Em espanhol o advérbio em -mente mantém o acento do adjetivo: rápidamente, fácilmente (em português o acento cai).
Típico de quem fala português
Nos atendieron rápido y eficazmente.Nos atendieron rápida y eficazmente.
Numa série, só o último advérbio leva -mente; os anteriores ficam no feminino: rápida y eficazmente.
Es desnecesario llevar paraguas: no va a llover.Es innecesario llevar paraguas: no va a llover.
Em espanhol o contrário de necesario se forma com in-: innecesario, com dois n (e não desnecessário).
Típico de quem fala português
Nota para quem fala português
O -inho/-zinho do português corresponde a -ito/-cito: cafezinho → cafecito, pouquinho → poquito, pertinho → cerquita, cedinho → tempranito. O aumentativo -ão vira -ón (casarão → casona), e -aço vira -azo (golaço → golazo); nos golpes, o -ada português vira -azo (cotovelada → codazo). Cuidado com a ortografia: o espanhol mantém o acento antes de -mente (rápidamente, fácilmente, últimamente), escreve inm- e inn- (inmaduro, inmóvil, innecesario) onde o português tem im- ou des- (imaturo, imóvel, desnecessário) e não usa hífen com prefixos (exnovio, precalentar). Na série, só o último advérbio leva -mente, como em português: rápida y fácilmente.
Variação regional
- Diminutives are far more frequent in es-419. ahorita: Mexico 'right now / in a bit', Caribbean 'later'. -ico (chiquitico) in Costa Rica, Colombia, Venezuela, Cuba; -ín in Asturias. Argentina favours re- / recontra- as intensifiers.